Ç?NKO

NOKSANLIK BEL?RT?LER?

Çinko noksanl??? semptomlar? yapraklarda damarlar aras?nda kloroz ?eklinde ortaya ç?kar.
Yapraklarda damarlar ye?il kal?rken, damarlar aras?nda renk aç?k ye?il, sar? ve hatta beyaza döner.
Noksanl?k belirtileri genç yapraklarda kendini belli eder.
Meyve a?açlar?nda yaprak olu?umu olumsuz etkilenir. Sürgün uçlar?nda rozet
te?ekkülü görülür.
A?ac?n yaprak sistemi seyrekle?ir. Tomurcuk say?s? azal?r ve baz? tomurcuklar
aç?lmadan kal?r.
Sürgünler ölür ve yapraklar erken dökülür.

NOKSANLIK NEDENLER?

Yüksek pH'a sahip ve kireci yüksek topraklarda çinko oldukça dü?ük miktarlarda bulunur.
Y?kanm??, asidik topraklarda da bitkiye yaray??l? çinko miktar? oldukça dü?üktür.
Fazla miktarda fosforlu gübreleme çinko noksanl??? yarat?r.
Topra?a fazla miktarda organik gübre uygulanmas?n?n ard?ndan bitkilerde çinko noksanl??? görülebilir.
Topra??n yetersiz havalanmas?, dü?ük s?cakl?k, su yetersizli?i gibi faktörler de çinko noksanl??? yarat?rlar.

B?TK? BESLEMEDEK? ROLÜ

Birçok enzim sistemlerinin do?ru i?leyi? için gerekli olan nükleik asitlerin sentezi için gereklidir. auxcin (bitki hormonu) metabolizmas? için gereklidir.

Çinko klorofilin yap?s?nda yer al?r, Zn++ iyonlar? ?eklinde organik asitlere ba?l? (EDTA etilen diamin tetra asetik asit, sitrik asit v.b) bir ?ekilde bitki bünyesinde xylem (ksilem) dokusunda ta??n?r. 
Çinko bitki fizyolojisi aç?s?ndan son derece önemli bir elementtir. 
Bitkilerde, enzimlerin yap? elementi olarak ve aktive edilmesinde, protein sentezinde, karbonhidrat metabolizmas?nda ve IAA sentezinde görevlidir. 
Çinko eksikli?inde; Kök geli?mesi ve çimlenme zay?f olur. Meyve ve tohum olu?umu engellenir. Bu?dayda karde?lenme zay?f olur. Bitkilerin hastal?klara ve so?u?a dayan?kl?l??? azal?r. 
Ya?l? yapraklarda ve damar aralar?nda sararmalar, bo?um aralar?nda k?salmalar, yapraklarda k?vr?lmalar, küçülmeler, meyve a?açlar?nda genç sürgünlerde rozetle?me görülür.
Çinko noksanl???nda bitkilerde ortaya ç?kan arazlar
Çinko noksanl???nda bitkilerde ortaya ç?kan en karakteristik araz özellikle meyve a?açlar?nda ilkbaharda sürgünlerin uçlar?nda ''rozet'' ad? verilen küçük ve ayn? zamanda s?k yaprak kümeciklerinin meydana gelmesidir. Böyle yapraklar normal yapraklara oranla 20-30 defa daha küçüktür ve bunlar?n damarlar? aras?ndaki renk ye?ilden sar?ya dönmektedir.
Çinko noksanl??? ayr?ca yaprakar?n normal büyüklüklerini almalar?n? engelledi?i gibi bunlar?n ?ekillerinin de de?i?mesine sebep olur. Çinko noksanl???nda a?ac?n yaprak sistemi seyrekle?ir ve bo?um aralar? da k?sal?r. Çinko noksanl???na maruz kalan a?açlar?n verimlilikleri de azalmaktad?r.
Meyve a?açlar? içersinde çinko noksanl??? en çok turunçgillerde görülür. Bu yüzden de dünyan?n hemen her taraf?ndaki turunçgil bölgelerinde en çok çinko noksanl???na rastlanmaktad?r.
Çinko noksanl??? di?er meyve türlerinde ve bu arada baklagillerle tah?l bitkilerinde görülür. 
Örne?in tah?llarda çinko noksanl??? genç yapraklar?n normal ye?il renklerini kaybederek k?rm?z?ms? bir renk almalar?na , ya?l? yapraklar?n ise ölmelerine sebep olur.
Tah?l saman?n?n grimsi bir renk göstermesi de çinko noksanl???n?n tipik bir araz? olarak kabul edilmektedir.
Çinko noksanl??? bitkilerde genellikle kök te?ekkülü üzerine de önemli bir etki yapar ve bitkide kök isteminin çok zay?flamas?na neden olur.
Çinko noksanl???na özellikle meyve a?açlar?nda s?k rastlan?r. En duyarl? meyveler turunçgiller ve ?eftalidir.

M?s?r, soya, pamuk, patates, fasulye, so?an çinko noksanl???na duyarl? türlerdir. Lahana, havuç, marul, kereviz, bezelye ve ?spanak orta derecede duyarl? sebzelerdir.

Bu?daygiller çinko noksanl???na duyarl? olmamakla birlikte, çinko miktar? dü?ük topraklarda yeti?en bu?daygil bitkilerinde çinko noksanl??? olur.
Bu?dayda ya?l? yapraklar?n üst k?s?mlar?nda klorozlu lekeler olu?ur. Klorozlu bölgeler önce beyaza, sonra kahverengine döner. Daha sonra lekeler birle?erek tüm yapra?? kaplar ve yaprak ölür. Genç yapraklar normal renkli fakat küçüktür
M?s?rda genç yapraklarda aç?k ye?il renk ve orta damar?n her iki yan?nda beyaz veya sar? renkli çizgiler ?eklinde bir görünüm olu?ur. Bo?um aralar? k?sal?r ve bitki cüce bir görünüm al?r.

Çeltikte çinko noksanl??? çok görülür. Genç yapraklar?n orta damarlar? sar?ms? ye?il bir renk al?rlar. Bu renk de?i?imi yapra??n orta k?s?mlar?nda daha belirgindir ve uç k?sma do?ru azal?r. Ya?l? yapraklar?n uç k?s?mlar?nda koyu kahve nekrotik lekeler olu?ur. Gövde k?sa kal?r. Karde?lenme olmaz.

Patateste çe?itler aras?nda çinko noksanl???na duyarl?k bak?m?ndan önemli farklar vard?r. Büyüme çok zay?flar. Yapraklar deforme olur ve grimsi kahve veya bronz renkli lekelerle kaplan?r. Bu görüntüler genç yapraklarda daha fazlad?r. Yaprak ayas? ço?unlukla kal?nla??r. Noksanl???n ?iddetli olmas? halinde yaprak dökümü olur ve sonunda bitki ölür.

?eker pancar?nda yeni ç?kan yapraklar sar?ms? ye?il renkli olurlar. Noksanl???n devaml? olmas? halinde, yaprak ayas? beyaz?ms? bir renk al?rken, damarlar ve yaprak saplar? bir süre ye?il renklerini korurlar.Bu görüntü pancarda beyaz leke hastal??? olarak adland?r?l?r. S?cak, güne?li havalar bu semptomu art?r?r.

Pamukta bo?um aralar? k?salarak bitki bodur çal?ms? bir görüntü al?r. Önce orta k?s?mlardaki tam olgunla?m?? yapraklarda, damar aralar?nda klorozlu lekeler görülür. Daha sonra damarlar da etkilenerek, yaprak ayas?n? k?rm?z? lekeler kaplar. Yapraklar normale göre daha kal?n olurlar. Olgunla?mas?n? tamamlam?? genç yapraklarda kahverengi lekeler vard?r. Daha küçük yapraklar anormal ?ekilde kal?n ve gevrektir ve kenarlar? yukar? do?ru k?vr?k vaziyettedir. Noksanl???n ileri devrelerinde yapraklar çok küçülerek rozet olu?umu görülür. koza tutumu azal?r ve olgunla?ma gecikir.

Fasulyede bo?um aralar? k?salarak bitki bodur, çal?ms? bir hal al?r. Yapraklar aç?k ye?il - sar? renklidir, Çiçek dökümü olur. Baklalar küçük ve bo? olur.  Soyadaki semptomlar fasulyedekine benzer ?ekildedir.

Sera salatal?klar?nda. Bo?um aralar?n?n k?salmas? nedeniyle bitki küçük boylu kal?r. Ya?l? yapraklar a? ?eklinde veya mozaik ?eklinde lekeli, sar?ms? ye?il renklidirler. Noksanl?k ilerledikçe yapraklar tamamen sar?ya veya sar?ms? beyaza döner.. Genç yapraklar ve büyüme noktalar? küçülerek rozet ?eklini al?rlar. Son ç?kan yapraklar ola?anüstü küçüktür.Orta yapraklar aç?k ye?il ve sar?ms? ye?il yamal? bir görüntüdedirler. Çiçek say?s? az ve genellikle döllenmemi? durumdad?r.

Domateste Meyveler büyümeden k?zar?rlar. Bo?um aralar? k?sal?r bitki bodur görünür. Ya?l? yapraklar?n kenarlar? bazen yukar? do?ru k?vr?k olur ve gayri muntazam da??lm??, sar?ms? ye?il lekeli bir görüntüdedir. Klorozlu bölgelerde sonradan beyaz?ms? kahve ve kahve renkli lekeler olu?ur ve h?zla tüm yaprak yüzeyini kaplar. Daha sonra yaprak kurur ve ölür. Ba?lang?çta damarlar etraf?nda dar bir ?erit halinde ye?il alan kal?r. Orta yapraklar olu?umundan itibaren küçüktür ve koyu ye?il renklidir, kenarlar? az çok yukar? do?ru k?vr?kt?r. Yaprak sap?n?n ucuna do?ru, yaprak iyice daral?r ve k?vr?l?r. Yapraklar normalden kal?n ve gevrek bir yap?dad?r.

Marul rozet ?eklinde bir görüntü al?r ve büyüme geriler. Ya?l? ve orta yapraklarda kenarlarda kahverengi lekeler, aralarda ince ka??t gibi sar?ms? ye?il nekrotik lekeler olu?ur. Sonralar? bu nekrotik lekeler geni?leyerek tüm yapra?? kaplar. Yapraklar?n ???k görmeyen k?s?mlar? ye?il ve sa?l?kl? kal?rlar, ancak bitki genel görünüm itibariyle yan?k bir görüntü verir Meyve a?açlar?n?n hepsinde çinko noksanl???n?n tipik belirtisi, daralm??, küçülmü? yapraklar ve rozet olu?umudur.Bu olu?umun nedeni ise bo?um aras? mesafelerin oldukça k?salm?? olmas?d?r. Yaprak yüzeyinde damar kenarlar? ye?il kalmak üzere, damar aralar?nda sar? mozaik ?eklinde lekeler olu?ur. Noksanl?k çok ?iddetli de?ilse sadece yapraklar? etkiler, sürgün geli?imi normal devam eder. Ancak noksanl?k ?iddetli ise sürgün geli?imi tamamen durur. Sürgünlerde meyve tomurcu?u say?s? azal?r veya tamamen yok olur. Ta? çekirdekli meyvelerin meyve etlerinde kararmalar görülür. Elma a?açlar? çe?itlerine göre çinko noksanl???na duyarl?k bak?m?ndan aralar?nda büyük farkl?l?klar gösterirler. Turunçgil a?açlar?nda noksanl??? en çok görülen besin maddesi çinkodur. Özellikle fosfor fazlal??? nedeniyle ortaya ç?kan çinko noksanl???, turunçgillerde çok yayg?nd?r. Meyveler susuz ve lezzetsiz olurlar.

 Ba?larda da çinko noksanl??? yayg?n olarak ortaya ç?kmaktad?r. Erken ilkbaharda olu?an yapraklar küçük, dar ve di?li olurlar. Damarlar aras?nda çok say?da klorozlu lekeler olu?urken damarlar?n etraf?nda 1 - 2 mm geni?li?inde bir bölge ye?il rengini korur. Alt yapraklar ye?il kal?r veya hafif klorozlu olurlar. Semptomlar sürgün uçlar?na do?ru daha ?iddetli bir hal al?rlar. Büyüme geriler, ana sürgünler çal?ms? bir hal al?rlar. Salk?mlar seyrek ve üzüm taneleri küçük olur. Noksanl?k ?iddetli ise meyve çok az olur.
Çayda çinko noksanl???nda yapraklar ola?anüstü küçük, orak ?eklinde k?vr?k ve klorozlu olurlar. Daha çok sürgün uçlar?nda olu?an kloroz bahçeye sar? bir görüntü verir.